Sinh lý học Hô hấp ứng dụng của Nunn & Lumb, ấn bản thứ 9 – Biên dịch: Ts.Bs. Lê Nhật Huy, Ths.Bs. Lê Đình Sáng

Nunn and Lumb’s Applied Respiratory Physiology 9th Edition.
Chủ biên: Andrew Lumb, Caroline Thomas. Nhà xuất bản ELSEVIER. 

ISBN-13: 978-0702079085

Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này được dịch & chia sẻ vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận, duy nhất trên các website sachyhoc.com & yhoclamsang.net của THƯ VIỆN MEDIPHARM.

NGHIÊM CẤM THƯƠNG MẠI HOÁ bản dịch tiếng Việt của cuốn sách này dưới bất cứ hình thức nào.

GIỚI THIỆU SÁCH

• Được bình chọn là Tựa sách Cốt lõi năm 2026 của Doody’s chuyên ngành Gây mê & Y học Đau.
• Sinh lý học Hô hấp Ứng dụng của Nunn, Ấn bản thứ 9, là cẩm nang súc tích, toàn diện giúp tra cứu mọi khía cạnh của sinh lý hô hấp ở trạng thái bình thường, bệnh lý và trong nhiều môi trường cũng như các tình huống thử thách sinh lý mà con người gặp phải – bao quát từ khoa học cơ bản đến ứng dụng lâm sàng.
• Được tin cậy trong hơn 50 năm qua, tập sách toàn diện nhất về sinh lý hô hấp này là tài liệu vô giá đối với những học viên đang trong quá trình đào tạo hoặc chuẩn bị cho các kỳ thi chuyên khoa gây mê, chăm sóc tích cực, nội hô hấp hoặc phẫu thuật lồng ngực – đồng thời là tài liệu tham khảo nhanh thiết yếu dành cho các nhà sinh lý học và bác sĩ thực hành cần tiếp cận nhanh chóng kiến thức hiện đại trong lĩnh vực này.
• Được sửa đổi và cập nhật toàn diện, ấn bản thứ 9 sử dụng khổ giấy lớn hơn để cải thiện độ rõ nét, đồng thời cung cấp quyền truy cập trọn vẹn vào phiên bản sách điện tử (eBook) có thể tải xuống.
• Phiên bản này kết hợp các chương bổ sung, các bản tóm tắt chủ đề tiện lợi, tài liệu tự lượng giá tương tác và một loạt bài giảng chuyên gia MỚI về các chủ đề trọng tâm.
• Kết quả mang lại là một tài nguyên hoàn chỉnh, linh hoạt và hấp dẫn hơn bao giờ hết.
• Các điểm cải tiến trong ấn bản này bao gồm:
  • Một chương mới dành riêng cho bệnh béo phì – bao trùm các tác động của thách thức toàn cầu này đối với sinh lý hệ hô hấp ở cả người lớn và trẻ em, trong trạng thái khỏe mạnh cũng như bệnh lý.
  • Mở rộng nội dung về các tác động bất lợi của tình trạng tăng oxy máu – bao gồm cơ sở sinh lý của kỹ thuật thở oxy lưu lượng cao qua mũi (high-flow nasal therapy) đang rất phổ biến hiện nay.
  • Phần chỉnh sửa về ô nhiễm không khí – phản ánh tầm quan trọng ngày càng lớn cũng như hiểu biết về tác động của ô nhiễm lên phổi và các hệ thống cơ quan khác, đi kèm với các hướng dẫn toàn cầu mới nhất.
  • Nội dung chi tiết về thông khí nhân tạo trong quá trình gây mê toàn thân – bao trùm các biến chứng hô hấp hậu phẫu và cơ sở sinh lý của các thực hành tối ưu hiện hành nhằm cải thiện thông khí.
  • Bản in đi kèm bản eBook nâng cao – bao gồm quyền truy cập vào toàn bộ nội dung văn bản có chức năng tìm kiếm, CỘNG THÊM:
    • Các chương bổ sung.
    • Các phần tóm tắt chương tiện dụng.
    • Tài liệu tự lượng giá tương tác.
    • Một loạt 25 bài giảng MỚI từ chuyên gia, tập trung vào các chủ đề thiết yếu nhất trong sinh lý hô hấp.

 LỜI TỰA (NGUYÊN TÁC)

Thật sự là một vinh dự khi được mời viết Lời tựa cho ấn bản mới nhất của cuốn sách mang tính bước ngoặt về Sinh lý Hô hấp này. Trong suốt 50 năm qua, đây luôn là nguồn tài liệu giáo dục và tham khảo được công nhận dành cho các bác sĩ, nhà khoa học và sinh viên mà thực hành lâm sàng cũng như niềm tò mò khoa học của họ có liên quan đến hệ hô hấp.

Ấn bản đầu tiên của cuốn sách tiên phong Sinh lý học Hô hấp Ứng dụng của Nunn được xuất bản vào năm 1969 do Tiến sĩ John Nunn làm Chủ biên. Sau ấn bản thứ 4, ngọn đuốc được truyền lại cho Tiến sĩ Andrew Lumb, người đã duy trì các tiêu chuẩn xuất sắc và mở rộng trọng tâm qua các ấn bản từ thứ 5 đến thứ 8. Giờ đây với ấn bản thứ 9, cuốn sách mang tên Sinh lý học Ứng dụng của Nunn và Lumb, và Tiến sĩ Lumb đã chia sẻ vai trò đồng tác giả với Tiến sĩ Caroline Thomas.

Tôi từng được nghe một phương pháp giảng dạy hiệu quả là: “Hãy nói những gì bạn sắp nói, nói ra điều đó, và sau đó nhắc lại những gì bạn vừa nói”. Các Tác giả đã tuân theo cấu trúc này bằng cách sử dụng các Điểm Chính (Key Points) ở phần đầu mỗi chương, sau đó kết thúc bằng một Tóm tắt trực tuyến để củng cố các nội dung cốt lõi. Ngoài ra, họ vẫn duy trì việc sử dụng lượng lớn các hình ảnh và sơ đồ rõ ràng, dễ nhớ. Tôi tin rằng việc họ thường xuyên sử dụng các mô hình điện hoặc thủy tĩnh để giải thích cơ sở sinh lý học là một trong những yếu tố làm cho cuốn sách này trở nên cực kỳ hữu ích đối với người học.

Các Biên tập viên đã tiếp tục mạch phát triển logic của cuốn sách này, vốn được tinh chỉnh trong các ấn bản trước, bắt đầu với Phần 1 về Các Nguyên lý Cơ bản, sau đó dựa trên nền tảng này để phát triển Phần 2 về Sinh lý học Ứng dụng và cuối cùng mở rộng sang Phần 3 về Sinh lý Bệnh lý Phổi. Phần 1 giải thích quá trình hô hấp bắt đầu với giải phẫu liên quan và tiến tới cơ học phổi, tuần hoàn phổi, trao đổi khí cho đến hô hấp tế bào. Chương cuối cùng đề cập đến các chức năng không liên quan đến hô hấp của phổi. Phần 2 thảo luận về một số tình trạng lâm sàng cụ thể như thai kỳ, nhi khoa, giấc ngủ, áp suất khí quyển khắc nghiệt, gây mê và ô nhiễm không khí. Một phần bổ sung được viết rất xuất sắc và hữu ích cho ấn bản thứ 9 này là Chương 15 về Béo phì. Béo phì đã trở thành một đại dịch ở các nước phát triển và việc quản lý thông khí cho nhóm người bệnh béo phì trong phẫu thuật xâm lấn tối thiểu hiện đang là một vấn đề lâm sàng đặc biệt quan trọng. Phần 3 về Sinh lý Bệnh lý Phổi trình bày các chương về hàng loạt chủ đề lâm sàng rất quan trọng, từ suy thông khí đến phẫu thuật phổi. Đặc biệt đáng chú ý là các chương được cập nhật về tổn thương phổi cấp và hỗ trợ hô hấp. Đây là một lĩnh vực phát triển nhanh chóng và những tiến bộ gần đây được trình bày rất rõ ràng và súc tích.

Tôi nhận thấy Sinh lý Hô hấp là một chủ đề khó. Tôi thường nói với sinh viên rằng nếu câu trả lời là đơn giản, tức là các em chưa hiểu câu hỏi. Tuy nhiên, trong thực hành Gây mê, hàng ngày chúng tôi buộc phải đưa ra những quyết định quan trọng về cách quản lý đường thở, trao đổi khí và cơ học hô hấp của nhiều người bệnh cá thể đa dạng. Cuốn sách này giúp dẫn dắt chúng tôi vượt qua nhiều quyết định lâm sàng phức tạp đó. Tôi muốn gửi lời cảm ơn và chúc mừng Tiến sĩ Lumb cùng Tiến sĩ Thomas vì công trình tuyệt vời của họ.

Peter Slinger
Giáo sư Gây mê, Đại học Toronto

 LỜI NÓI ĐẦU CHO ẤN BẢN THỨ CHÍN

Trong hơn năm thập kỷ qua, Sinh lý học Hô hấp Ứng dụng của Nunn đã phát triển thành một giáo trình danh tiếng về hô hấp, cung cấp cho cả nhà sinh lý học và bác sĩ lâm sàng một sự kết hợp độc đáo giữa các nguyên lý nền tảng và ứng dụng của chúng. Sau khi viết bốn ấn bản, Tiến sĩ John Nunn nghỉ hưu vào năm 1991, và cần có một tác giả mới. Là nghiên cứu sinh cuối cùng của Tiến sĩ Nunn tại Trung tâm Nghiên cứu Lâm sàng ở Harrow, AL (Andrew Lumb) vinh dự được chọn làm người kế nhiệm ông. AL hiện cũng đã hoàn thành bốn ấn bản và đã chọn một người kế nhiệm để dẫn dắt dự án trong tương lai đồng thời vẫn duy trì đặc tính cơ bản của cuốn sách. Là những bác sĩ lâm sàng thực hành có niềm đam mê với sinh lý học, các tác giả của ấn bản thứ 9 một lần nữa tập trung vào việc kết hợp bản trình bày rõ ràng, logic và toàn diện về sinh lý hô hấp cơ bản với hàng loạt ứng dụng, cả về sinh lý và lâm sàng. Cách tiếp cận này ghi nhận sự phổ biến của cuốn sách đối với các bác sĩ từ nhiều chuyên khoa, đồng thời cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về các ứng dụng sinh lý hô hấp cho những độc giả có nền tảng khoa học cơ bản. Các chương lâm sàng của Phần 3 không nhằm mục đích trở thành các bài tổng quan toàn diện về các bệnh lý phổi được nhắc đến, mà để cung cấp mô tả chi tiết về các thay đổi sinh lý, kèm theo bản trình bày ngắn gọn về đặc điểm lâm sàng và điều trị bệnh.

Trong ấn bản này, số lượng tài liệu tham khảo được cung cấp đã giảm khoảng một phần ba để phù hợp với sự tiện lợi của việc tìm kiếm trực tuyến hiện nay. Các tài liệu tham khảo được giữ lại có thể là bài báo mang tính lịch sử, nền tảng, hoặc các ấn phẩm chất lượng cao gần đây. Tài liệu tham khảo chính được định dạng bằng chữ in đậm trong danh sách tài liệu tham khảo ở cuối mỗi chương. Những tài liệu tham khảo được làm nổi bật này cung cấp các bài tổng quan xuất sắc gần đây về chủ đề tương ứng hoặc mô tả các nghiên cứu có tác động đáng kể đến chủ đề đang được xem xét.

Những bước tiến trong sinh lý hô hấp kể từ ấn bản trước là quá nhiều để có thể đề cập riêng lẻ. Sự nhìn nhận về tác động của chất lượng không khí đối với phổi tiếp tục được đào sâu, và ngày càng có nhiều nhận thức về gánh nặng sức khỏe toàn cầu do ô nhiễm gây ra. Chương 20 đã được cập nhật để ghi nhận điều này cùng với việc công bố các hướng dẫn toàn cầu mới về mức độ ô nhiễm. Những tác hại của tình trạng tăng oxy máu ngày càng được công nhận trong thực hành lâm sàng, và các cơ chế sinh lý được mô tả chi tiết trong Chương 25. Có rất nhiều tài liệu gần đây về chủ đề này, được minh họa bằng đường cong hình chữ U giữa nồng độ oxy và tỷ lệ tử vong ở người bệnh chăm sóc tích cực (xem Hình 25.6). Chiến lược tối ưu cho thông khí nhân tạo ở phổi khỏe mạnh, ví dụ như trong quá trình gây mê, vẫn còn nhiều tranh cãi; nội dung trong Chương 21 đã được cập nhật để phản ánh tác động sinh lý của các chiến lược này, chẳng hạn như sự quan tâm gần đây vào áp lực đẩy (driving pressure) như một thành phần có khả năng gây tổn thương. Vai trò của chiến lược thông khí trong mổ đối với việc phòng ngừa các biến chứng hô hấp hậu phẫu ngày càng trở nên rõ ràng.

Phù hợp với tỷ lệ hiện mắc ngày càng tăng trên toàn thế giới, tác động của tình trạng béo phì nghiêm trọng đối với hệ hô hấp hiện được tập hợp lại thành một chương mới cho ấn bản này. Chương 15 bao hàm các khía cạnh có thể dự đoán được của béo phì đối với quá trình hô hấp, chẳng hạn như tác động của khối lượng thành ngực và vùng bụng lên cơ học phổi và thể tích phổi. Các chủ đề khó dự đoán hơn bao gồm tác động của các hormone béo phì lên việc kiểm soát hô hấp. Chương này cũng đề cập đến tác động của béo phì ở trẻ em đối với sự phát triển của phổi, có thể dẫn đến chứng loạn sản phổi (dysanapsis), trong đó đường thở và các mô trao đổi khí phát triển không cân xứng.

Đối với ấn bản này, cuốn sách được in với khổ giấy lớn hơn để cải thiện độ rõ nét của hình ảnh và bảng biểu, đồng thời vẫn được phát hành ở cả định dạng in và điện tử. Điều này cho phép những độc giả muốn tra cứu cuốn sách có thể truy cập nhanh vào phần tóm tắt chương hoặc từng chương riêng lẻ. Đối với những người sở hữu bản in, quyền truy cập trực tuyến sẽ tự động được cung cấp. Nội dung này bao gồm các chương bổ sung và tài liệu tự lượng giá, rất hữu ích cho sinh viên khi sắp bước vào các kỳ thi, và, điểm mới cho ấn bản này là một loạt 24 bài giảng ngắn của AL nhằm nâng cao thông tin được cung cấp trong bản in.

Chúng tôi xin cảm ơn nhiều cá nhân đã giúp đỡ trong quá trình chuẩn bị cuốn sách tại Elsevier cũng như các đồng nghiệp đã hỗ trợ chúng tôi bổ sung kiến thức về các môn học không quá gần với lĩnh vực chuyên môn của chúng tôi. Chúng tôi mang ơn Giáo sư Peter Slinger vì những lời tốt đẹp của ông trong Lời tựa và xin cảm ơn các Tiến sĩ B. Oliver, J. Black, K. McKay và P. Johnson đã cho phép sử dụng các hình ảnh trong Hình 28.3. Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, chúng tôi cảm ơn gia đình vì sự động viên không ngừng của họ và vì đã bao dung cho những bậc cha mẹ/người bạn đời luôn bận rộn và vùi đầu vào công việc trong suốt thời gian dài. Cô con gái Jenny của AL, khi mới 5 tuổi, thường thắc mắc về các hoạt động của ông trong phòng làm việc, cho đến một buổi tối, cô bé đã tóm tắt khéo léo những năm tháng làm việc đó bằng cách tự tin tuyên bố rằng ‘nếu bố không thở, bố sẽ chết’. Vậy 423 trang còn lại nói về điều gì? 

Andrew Lumb và Caroline Thomas
Leeds 2019

LỜI TỰA – BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT

Quý độc giả và đồng nghiệp thân mến,

Hệ hô hấp đóng vai trò trung tâm trong việc duy trì sự sống và là một trong những hệ cơ quan có cấu trúc giải phẫu sinh lý tinh tế, phức tạp nhất của cơ thể con người. Sự am hiểu sâu sắc về sinh lý hô hấp không chỉ là nền tảng cốt lõi cho thực hành y khoa hàng ngày mà còn là chìa khóa để đưa ra những quyết định điều trị chính xác, đặc biệt trong các chuyên ngành đòi hỏi sự khắt khe như Gây mê hồi sức, Chăm sóc tích cực, Nội Hô hấp và Ngoại lồng ngực.

Trải qua hơn nửa thế kỷ phát triển với 9 lần xuất bản, cuốn giáo trình kinh điển “Nunn & Lumb’s Applied Respiratory Physiology” đã khẳng định vững chắc vị thế là cẩm nang toàn diện và uy tín bậc nhất về sinh lý hô hấp trên toàn cầu. Ở ấn bản thứ 9 này, các tác giả Andrew B. Lumb và Caroline R. Thomas tiếp tục mang đến những cập nhật mang tính thời đại, kết nối hài hòa giữa nguyên lý khoa học cơ bản với những thách thức lâm sàng cấp bách như sinh lý bệnh lý ở nhóm người bệnh béo phì, chiến lược thông khí nhân tạo, hay những tác động to lớn của tình trạng ô nhiễm không khí đến chức năng phổi.

Nhận thức được giá trị học thuật to lớn của tác phẩm, đồng thời mang trong mình khao khát được thu hẹp khoảng cách ngôn ngữ nhằm đưa những tinh hoa y học thế giới đến gần hơn với cộng đồng y khoa Việt Nam, chúng tôi đã dành trọn tâm huyết để chuyển ngữ giáo trình “Sinh lý học Hô hấp Ứng dụng của Nunn & Lumb, Ấn bản thứ 9”. Trong suốt quá trình biên dịch, chúng tôi đã nỗ lực cao nhất để vừa bảo tồn tính chính xác tuyệt đối của các thuật ngữ chuyên ngành khoa học cơ bản, vừa đảm bảo văn phong lâm sàng tự nhiên, mạch lạc nhằm mang lại trải nghiệm đọc tốt nhất cho độc giả trong nước.

Trong quá trình chuyển ngữ, người dịch luôn đặt tiêu chí hàng đầu là tính chính xác về mặt học thuật chuyên ngành, đồng thời nỗ lực diễn đạt lại từng câu chữ sao cho văn phong được tự nhiên, mạch lạc và phù hợp với thực tiễn lâm sàng tại Việt Nam. Đặc biệt, để đáp ứng nhu cầu tra cứu và học tập ngoại ngữ chuyên ngành của quý độc giả, người dịch đã chủ động giữ lại và chú thích các thuật ngữ tiếng Anh gốc trong ngoặc đơn đối với các khái niệm quan trọng, tên bệnh lý và các quy trình kỹ thuật.

Mặc dù đã dồn nhiều tâm sức, tra cứu kỹ lưỡng và cẩn trọng trong từng câu chữ, song Y học là một biển kiến thức mênh mông, và bản thân công tác dịch thuật cũng là một nghệ thuật đầy thách thức. Giới hạn về năng lực và tầm nhìn cá nhân chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định trong quá trình biên dịch. Do đó, người dịch rất mong nhận được sự lượng thứ và những ý kiến đóng góp, chỉ giáo quý báu từ các bậc thầy, các chuyên gia và quý đồng nghiệp để bản dịch được hoàn thiện hơn trong những lần tái bản sau.

Hy vọng rằng, tài liệu này sẽ trở thành một người bạn đồng hành hữu ích, một cẩm nang thiết thực góp phần nhỏ bé hỗ trợ quý đồng nghiệp trong chặng đường đầy thử thách nhưng cũng vô cùng cao quý: nỗ lực mang lại hy vọng và sự phục hồi cho những người bệnh nặng.

Xin trân trọng cảm ơn!

Nghệ An, thứ 6, ngày 26 tháng 6 năm 2026

TS.BS. LÊ NHẬT HUY, THS.BS. LÊ ĐÌNH SÁNG

© Elsevier, 2026. Bản quyền thuộc về Elsevier và các tác giả.

TẢI BẢN DỊCH EBOOK TIẾNG VIỆT | DOWNLOAD EBOOK

Định dạng ebook: AZW3, MOBI, EPUB, PDF –  1353 Trang – TIẾNG VIỆT

Hướng dẫn: Định dạng PDF có thể đọc trên mọi loại thiết bị (PC, Laptop, mobile, Kindles). Định dạng epub thường dùng cho iPad và MacBook, iPhone. Định dạng mobi và azw3, PDB là tối ưu cho các máy đọc sách Kindles của Amazone. Tất cả các định dạng ebooks phổ biến ở trên đều có thể xem dễ dàng trên các thiết bị Windows/MacOS/Android/iOS bằng các phần mềm đọc sách chuyên dụng như ReadEra, Amazon Kindle, Moon+ Reader, FBReader, Sumatra PDF, Apple Books,….

THƯ VIỆN MEDIPHARM