LỜI TỰA (FOREWORD)
Không có gì ngạc nhiên khi Thần kinh học vẫn tiếp tục là một ẩn số gây bối rối cho các bác sĩ thuộc các chuyên khoa khác. Những người trong ngành đã cố gắng tìm hiểu nguyên nhân và cách khắc phục thực trạng này trong hơn nửa thế kỷ qua. Vấn đề nảy sinh khi Thần kinh học tách khỏi Nội khoa (Internal Medicine), và khoảng cách giữa hai lĩnh vực này chỉ càng nới rộng theo thời gian.
Robert Petersdorf, vị Chủ nhiệm Khoa Nội mang tính biểu tượng tại Đại học Washington và là Chủ tịch Hiệp hội Các trường Đại học Y Hoa Kỳ (AAMC), đã từng cảnh báo cả công khai lẫn riêng tư vào thời điểm đó rằng cuộc ly hôn này là một sai lầm và cả Thần kinh học lẫn Nội khoa sẽ phải trả giá trong tương lai. Và thực tế, họ đã phải trả giá.
Số lượng hạn chế các bác sĩ thần kinh đã bị buộc phải giải quyết những vấn đề mà chỉ vài thập kỷ trước được coi là những vấn đề bình thường trong nội khoa tổng quát, và các bác sĩ ở các lĩnh vực khác đã phải liên tục hội chẩn bác sĩ thần kinh, từ đó đánh mất khả năng đánh giá toàn diện các vấn đề của người bệnh.
Việc thăm khám thần kinh, trái ngược với việc thăm khám lâm sàng nội khoa thông thường tại giường bệnh, dường như đã đặt ra một thách thức đối với cả sự kiên nhẫn và sự chú ý của các bác sĩ không chuyên thần kinh. Một phần của điều này là do tính chất trừu tượng khó nắm bắt khi diễn giải các dấu hiệu thần kinh và thời gian cần thiết để tiến hành một cuộc thăm khám kỹ lưỡng. Tôi cảm thấy rằng cũng có một mong muốn từ tất cả các bác sĩ là định lượng mọi thứ và có một xét nghiệm xác định để thay thế phương pháp tiếp cận kinh điển trong chẩn đoán và điều trị – mà cả hai điều này đều không được thỏa mãn hoàn toàn bởi việc thăm khám thần kinh và quá trình tư duy tổng hợp theo sau đó.
Cuối cùng, quan niệm cũ kỹ giờ đây vẫn tồn tại rằng “không thể làm gì để cải thiện các bệnh lý thần kinh” vẫn được duy trì như một lý do phản kháng sợ hãi (counter-phobic reason) để né tránh thần kinh học. Tuy nhiên, hiện nay đang có một “cơn khát” kiến thức hiện đại về não bộ và hệ thần kinh.
Làm sao một người có thể hành nghề y mà không nắm vững một cách tự tin về hệ cơ quan quan trọng nhất và là hệ thống bị ảnh hưởng bởi rất nhiều bệnh lý? Đúng là lĩnh vực này rất rộng lớn. Raymond Adams đã chỉ ra rằng có nhiều bệnh về cơ có thể gọi tên hơn tất cả các bệnh về phổi cộng lại, và đó chỉ là một góc nhỏ của thần kinh học.
Một vấn đề cơ bản vẫn tồn tại là sự thiếu đánh giá đúng mức rằng thần kinh học là một phần nền tảng của Nội khoa và các lĩnh vực khác như tâm thần học, gây mê và y học đau, phục hồi chức năng, cấp cứu và nhi khoa. Tất cả những điều này phải được đảo ngược bằng cách cung cấp một phương pháp tiếp cận thực tế đối với các vấn đề thần kinh mà tất cả các bác sĩ thực hành đều có thể tiếp cận được.
Những gì Tiến sĩ Mullally và các đồng nghiệp của ông đã hoàn thành trong cuốn sách sâu sắc này là cung cấp một khuôn khổ thực tế để giải quyết các thách thức thần kinh phổ biến mà các chuyên gia phải đối mặt trên toàn bộ quang phổ thực hành y khoa, bao gồm bác sĩ chăm sóc ban đầu, bác sĩ chuyên khoa nội, điều dưỡng thực hành, trợ lý bác sĩ và sinh viên y khoa.
Khi làm điều này, họ bắt đầu cải thiện chất lượng chăm sóc được cung cấp bởi tất cả các bác sĩ cho những người bệnh với một danh sách dài các vấn đề từ đau đầu đến bệnh Parkinson. Văn phong gãy gọn và mang tính hướng dẫn cao. Hầu như mọi rối loạn thần kinh quan trọng đều được trình bày một cách dễ hiểu và thống nhất bởi các chuyên gia dày dạn kinh nghiệm. Các tác giả của mỗi chương đã chắt lọc những tài liệu mà mọi bác sĩ được đào tạo bài bản nên biết và có thể dễ dàng nắm bắt.
Nhìn chung, các chương trong cuốn sách này là vô giá đối với bất kỳ ai muốn cải thiện kỹ năng và tư duy thần kinh của mình ở mức độ có thể áp dụng cho người bệnh mỗi ngày. Dù là tài liệu nhập môn, ôn tập hay tài liệu tham khảo cho thực hành, cuốn sách này đều đạt điểm tuyệt đối.
Allan H. Ropper, MD
Bác sĩ Thần kinh, Bệnh viện Brigham and Women’s (BWH)
Giáo sư Thần kinh học, Trường Y Harvard
Phó Tổng biên tập, Tạp chí Y học New England (NEJM)
LỜI GIỚI THIỆU (PREFACE)
CHINH PHỤC HỘI CHỨNG SỢ THẦN KINH HỌC (NEUROPHOBIA)
Việc đánh giá một người bệnh mắc bệnh lý thần kinh vẫn là một trong những nhiệm vụ khó khăn và gây lo lắng nhất trong y học lâm sàng. Dưới góc nhìn của các bác sĩ không được đào tạo chuyên sâu về thần kinh, việc thực hiện và diễn giải thăm khám thần kinh dường như bị bao phủ bởi một màn sương bí ẩn. Nỗi lo âu gắn liền với việc nghiên cứu khoa học thần kinh bắt đầu từ trường y và tiếp tục trong suốt thời gian nội trú, và thuật ngữ “Neurophobia” (Hội chứng sợ Thần kinh học) đã được đặt ra vào năm 1994 để định nghĩa nỗi sợ hãi này.
Mặc dù các bác sĩ lâm sàng thường thừa nhận rằng Thần kinh học là chuyên khoa nội hấp dẫn nhất, họ cũng coi đó là chuyên khoa phức tạp nhất và đây là chuyên khoa sâu duy nhất của nội khoa đòi hỏi chương trình đào tạo nội trú riêng sau khi thực tập. Cả trong bối cảnh nội trú và ngoại trú, bác sĩ thần kinh là người hoàn toàn được dựa vào để chẩn đoán và điều trị các rối loạn của não và hệ thần kinh, vì các bác sĩ không chuyên thần kinh cảm thấy không thoải mái khi quản lý bệnh lý thần kinh. Người bệnh cũng có nhận thức rằng việc điều trị bệnh thần kinh của họ do bác sĩ thần kinh thực hiện là ưu việt hơn so với các bác sĩ khác.
Với sự thiếu hụt nhân lực sắp tới của các bác sĩ thần kinh, cùng với sự bùng nổ của các liệu pháp và kỹ thuật chẩn đoán mới cho các rối loạn thần kinh, một cuộc khủng hoảng đang hiện ra lờ mờ mà chỉ có thể được xoa dịu bằng cách nâng cao kỹ năng lâm sàng và mức độ tự tin của các bác sĩ chăm sóc ban đầu, bác sĩ chuyên khoa nội, điều dưỡng thực hành và trợ lý bác sĩ liên quan đến các bệnh lý của hệ thần kinh. Các trường y và các chương trình nội trú y khoa đã bắt đầu khởi xướng một chương trình giảng dạy chú trọng nhiều hơn vào đào tạo khoa học thần kinh lâm sàng.
Thần kinh học là một lĩnh vực phát triển nhanh chóng đã chứng kiến những tiến bộ đáng kể trong sự hiểu biết của chúng ta về cấu trúc, chức năng của não bộ và vô số tình trạng có thể ảnh hưởng đến nó. Từ các mạng lưới thần kinh phức tạp chịu trách nhiệm cho suy nghĩ, cảm xúc và hành động của chúng ta, đến sự tương tác phức tạp giữa di truyền, môi trường và bệnh tật, việc nghiên cứu thần kinh học cung cấp một cánh cửa đầy cảm hứng nhìn vào những bí ẩn của ý thức con người.
Trong cuốn sách này, chúng tôi sẽ trình bày một đánh giá toàn diện về các nguyên tắc và khái niệm hình thành nên nền tảng của thần kinh học, bắt đầu bằng việc thăm khám thần kinh. Chúng tôi đã biên soạn nội dung một cách cẩn thận để phục vụ cho nhiều đối tượng độc giả. Mỗi chương được thiết kế để khám phá một khía cạnh cụ thể của thần kinh học với mục tiêu cung cấp cho các bác sĩ thực hành lâm sàng và sinh viên một sự hiểu biết cơ bản về các rối loạn thần kinh và một phương pháp tiếp cận thực tế để chẩn đoán và điều trị chúng.
Các chương sách là sự cập nhật và mở rộng của loạt bài về thần kinh học được xuất bản trên Tạp chí Nội khoa Hoa Kỳ (The American Journal of Medicine), và tất cả các tác giả đều là những chuyên gia trong lĩnh vực của họ, những người đã cống hiến cuộc đời mình để thúc đẩy các biên giới của thần kinh học. Cuốn sách có thể được sử dụng như một tài liệu tham khảo dễ dàng tại phòng khám, bệnh viện và như một cuốn sách giáo khoa cơ bản về thần kinh học lâm sàng.
Chúng tôi hy vọng rằng “Tiếp cận Bệnh nhân Thần kinh – Hướng dẫn thực hành lâm sàng” sẽ phục vụ như một người bạn đồng hành tin cậy trên con đường trở nên thành thạo trong việc chẩn đoán và quản lý các rối loạn thần kinh của bạn. Mục tiêu của chúng tôi là làm sáng tỏ những bí ẩn của hệ thần kinh và vĩnh viễn đánh bại “Hội chứng sợ Thần kinh học”.
William J. Mullally, MD (Chủ biên)
LỜI TỰA CHO ẤN BẢN TIẾNG VIỆT
“Thần kinh học không hề đáng sợ như chúng ta vẫn nghĩ.”
Đó là thông điệp mà tôi muốn gửi gắm đầu tiên khi viết lời tựa cho bản dịch tiếng Việt của cuốn sách “Tiếp cận Bệnh nhân Thần kinh – Hướng dẫn thực hành (Dành cho bác sĩ) lâm sàng” này.
Trong suốt mấy mươi năm gắn bó với chuyên ngành Thần kinh và Đột quỵ, từ những ngày đầu trực tiếp thăm khám cho đến khi đảm nhận công tác quản lý tại Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An, tôi đã chứng kiến không ít đồng nghiệp trẻ, và ngay cả những bác sĩ ở các chuyên khoa nội khác, cảm thấy e ngại khi đứng trước một người bệnh có các biểu hiện tổn thương hệ thần kinh. Thuật ngữ “Neurophobia” – hay nỗi sợ thần kinh học – mà tác giả William J. Mullally nhắc đến trong cuốn sách này, là một thực tế hiện hữu. Sự phức tạp của giải phẫu, sự trừu tượng của các dấu hiệu lâm sàng và áp lực phải định khu tổn thương chính xác thường khiến chúng ta chùn bước.
Tuy nhiên, trong bối cảnh y tế tại Việt Nam hiện nay, người bệnh thần kinh không chỉ đến gặp bác sĩ chuyên khoa. Họ đến trạm y tế, phòng khám tư nhân, khoa Cấp cứu, hay phòng khám Nội tổng hợp đầu tiên vì những triệu chứng rất đời thường: đau đầu, chóng mặt, tê bì tay chân, hay đau lưng. Chính vì vậy, việc trang bị kiến thức thần kinh thực hành cho các bác sĩ tuyến đầu là một nhu cầu cấp thiết và sống còn.
Cuốn sách này ra đời đúng vào điểm “chạm” đó. Nó không sa đà vào những lý thuyết hàn lâm khô cứng mà đi thẳng vào vấn đề: Làm thế nào để một bác sĩ nội khoa hoặc bác sĩ thực hành tổng quát có thể nhận diện, đánh giá và xử trí ban đầu các vấn đề thần kinh một cách tự tin và hiệu quả nhất?
Với tư cách là một người thầy thuốc, một người quản lý và cũng là một thành viên tham gia vào dự án ý nghĩa này, tôi trân trọng giới thiệu cuốn sách đến quý đồng nghiệp, các bác sĩ nội trú và sinh viên y khoa. Hãy xem đây là cuốn cẩm nang bỏ túi, giúp các bạn tự tin hơn mỗi khi cầm búa phản xạ, soi đáy mắt, hay đơn giản là khi lắng nghe người bệnh kể về cơn đau của họ.
Kiến thức là để sẻ chia, và mục đích cuối cùng của chúng ta vẫn là sự an toàn và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Chúc các bạn tìm thấy niềm vui và sự tự tin khi bước vào thế giới kỳ diệu của Thần kinh học.
Nghệ An, tháng 12, năm 2025
Ts.Bs. Nguyễn Ngọc Hoà – Phó Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An
THÔNG TIN BẢN QUYỀN
[Bản dịch Tiếng Việt] Tiếp cận Bệnh nhân Thần kinh – Hướng dẫn thực hành (Dành cho Bác sĩ) lâm sàng, ấn bản 2026
Practical Approach to the Neurological Patient: A Clinician’s Guide
Tác giả: William J. Mullally, MD (Chủ biên)
Chuyển ngữ tiếng Việt: Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên), Ts.BS. Nguyễn Ngọc Hoà (Hiệu Đính), Ts.Bs. Lê Nhật Huy, BSCKII. Trần Trung Kiên
Nhà xuất bản: Elsevier
Năm xuất bản (Nguyên tác): 2025
Năm xuất bản bản Việt ngữ: 2025
Ngôn ngữ: Tiếng Anh, Việt
Độ dài bản in (nguyên tác): 369 trang, Bản chuyển ngữ tiếng Việt: 727 trang
| Nội dung của bản dịch tiếng Việt của cuốn sách này có thể đọc trực tuyến miễn phí trên (và chỉ duy nhất trên) các website của Thư viện Y học Medipharm: yhoclamsang.net và tải xuống ebook dành cho thành viên sachyhoc.com. NGHIÊM CẤM THƯƠNG MẠI HOÁ CUỐN SÁCH NÀY DƯỚI BẤT KỲ HÌNH THỨC NÀO và in ấn, xuất bản, sao chép, tái sử dụng cuốn sách này mà chưa có sự cho phép bằng văn bản của các tác giả, dịch giả cũng như nhà xuất bản. Bất cứ website/cá nhân/tổ chức nào đăng lại cuốn sách này hay thương mại hoá dưới bất kỳ hình thức nào đều là vi phạm bản quyền và quyền tác giả. |
TẢI BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT (DÀNH CHO THÀNH VIÊN)
Các định dạng ebook sẵn có: AZW3, MOBI, EPUB, PDF – 727 Trang – TIẾNG VIỆT
Vui lòng ĐĂNG NHẬP, hoặc ☞ ĐĂNG KÝ TÀI KHOẢN
Tải sách chỉ dành cho Thành viên
Định dạng PDF có thể đọc trên mọi loại thiết bị (PC, Laptop, mobile, Kindles). Định dạng epub thường dùng cho iPad và MacBook, iPhone. Định dạng mobi và azw3, PDB là tối ưu cho các máy đọc sách Kindles của Amazone. Tất cả các định dạng ebooks phổ biến ở trên đều có thể xem dễ dàng trên các thiết bị Windows/MacOS/Android/iOS bằng các phần mềm đọc sách chuyên dụng như ReadEra, Amazon Kindle, Moon+ Reader, FBReader, Sumatra PDF, Apple Books,….
| BẠN CẦN ĐĂNG NHẬP ĐỂ CÓ THỂ TẢI SÁCH. NẾU CHƯA CÓ TÀI KHOẢN: ĐĂNG KÝ TẠI ĐÂY. |
THƯ VIỆN MEDIPHARM
TUYÊN BỐ MIỄN TRỪ TRÁCH NHIỆM
| Kiến thức và thực hành tốt nhất trong lĩnh vực này liên tục thay đổi. Khi nghiên cứu và kinh nghiệm mới mở rộng sự hiểu biết của chúng ta, những thay đổi trong phương pháp nghiên cứu, thực hành chuyên môn, hoặc điều trị y tế có thể trở nên cần thiết.
Các bác sĩ và nhà nghiên cứu phải luôn dựa vào kinh nghiệm và kiến thức của bản thân trong việc đánh giá và sử dụng bất kỳ thông tin, phương pháp, hợp chất, hoặc thí nghiệm nào được mô tả ở đây. Khi sử dụng các thông tin hoặc phương pháp đó, họ nên lưu ý đến sự an toàn của chính mình và sự an toàn của người khác, bao gồm cả những bên mà họ có trách nhiệm chuyên môn. Đối với bất kỳ loại thuốc hoặc sản phẩm dược phẩm nào được xác định, độc giả nên kiểm tra thông tin cập nhật nhất được cung cấp (i) về các quy trình được nêu hoặc (ii) bởi nhà sản xuất của mỗi sản phẩm sẽ được sử dụng, để xác minh liều lượng hoặc công thức được khuyến nghị, phương pháp và thời gian sử dụng, và chống chỉ định. Trách nhiệm của các bác sĩ, dựa trên kinh nghiệm và kiến thức của họ về bệnh nhân, là đưa ra chẩn đoán, xác định liều lượng và phương pháp điều trị tốt nhất cho từng bệnh nhân cụ thể, và thực hiện tất cả các biện pháp phòng ngừa an toàn thích hợp. Trong phạm vi tối đa của pháp luật, Nhà xuất bản cũng như các tác giả, cộng sự, hoặc biên tập viên, không chịu bất kỳ trách nhiệm pháp lý nào đối với bất kỳ thương tích và/hoặc thiệt hại nào đối với người hoặc tài sản do trách nhiệm sản phẩm, sơ suất hoặc các nguyên nhân khác, hoặc từ bất kỳ việc sử dụng hoặc vận hành bất kỳ phương pháp, sản phẩm, hướng dẫn, hoặc ý tưởng nào có trong tài liệu này. |